Snel antwoord of laten nadenken: zo kies je de juiste AI-stand
Een mail inkorten hoeft geen onderzoeksproject te worden. Toch zit er in steeds meer AI-tools een schuif of menu waarmee je bepaalt hoe lang het model nadenkt voordat het antwoord geeft. ChatGPT, Claude, Perplexity en Cowork in Microsoft 365 Copilot hebben er allemaal een, alleen heten de standen overal net anders.
En die schuif doet ertoe. Een hogere stand kan bij een lastige vraag een beter antwoord opleveren, maar hij is trager en tikt harder aan op je limiet of je credits. Zet je hem standaard op de hoogste stand, dan zit je halverwege de week zonder. Laat je hem altijd laag staan, dan krijg je bij een ingewikkelde analyse een snel en oppervlakkig antwoord terug. Hieronder zet ik op een rij wat elke tool aanbiedt en hoe je per klus kiest.
Wat die denkstand eigenlijk doet
Op een lage stand geeft het model vrij direct antwoord. Op een hogere stand neemt het eerst de tijd om het probleem op te knippen, een aanpak te plannen en verschillende routes af te wegen. Anthropic schrijft op de eigen helppagina dat een hogere stand grondiger antwoordt, maar langer duurt en meer tokens gebruikt, waardoor je sneller aan je gebruikslimiet zit.
OpenAI zegt vrijwel hetzelfde: meer denkwerk kan helpen bij complexe taken, en je begint bij de standaardstand en schroeft pas op als de klus meer planning of analyse vraagt. Dat advies van beide makers is eigenlijk de hele kern van dit verhaal. Extra denkwerk kost iets, dus zet je het in waar het ook iets oplevert.
De standen per tool op een rij
De namen verschillen, het principe is overal gelijk: van snel en zuinig naar grondig en duur. Dit is wat je op 23 september 2026 in de helppagina's en aankondigingen van de makers terugvindt.
| Tool | Waar vind je het | Standen | Let op |
|---|---|---|---|
| ChatGPT | Thinking-schuif in de modelkiezer | Instant, Medium, High, Extra High, Pro | Plus heeft Medium en High. Extra High en Pro zitten in Pro, Business en Enterprise. Free en Go gebruiken de knop Think. |
| Claude | Menu Effort, via de modelnaam naast de verzendknop | Low, Medium, High, Extra high, Max | Elk model heeft een eigen standaard, gemarkeerd als Default. Denken is een aparte schakelaar. |
| Perplexity Computer | Schuif in de invoerbalk | Light, Standard, High, Ultra | Perplexity kiest zelf het model bij elke stand. Nu op het web, Android en iOS volgen. |
| Copilot Cowork | Effortmenu in het invoervak | Light, Medium, High, Extra High, Max | Medium is de standaard. Hogere standen duren langer en gebruiken je limiet sneller. |
ChatGPT: de stand verzet je zelf
Eén detail uit de helppagina van OpenAI zou ik iedereen met een Plus- of Pro-account willen meegeven. Instant schakelt daar niet meer vanzelf naar een hogere denkstand bij een complexe vraag. Ook als je in je prompt "denk goed na" typt, blijft de stand staan waar hij stond. Wil je meer denkwerk, dan moet je de schuif dus echt zelf verzetten.
Op Free en Go draait ChatGPT op GPT-5.6 Luna en gebruik je de knop Think voor lastigere vragen. En raak je je limiet voor de denkstanden, dan kan ChatGPT doorgaan met een ander beschikbaar model. Handig om te weten als een antwoord ineens anders aanvoelt.
Claude: moeite en denken zijn twee knoppen
In Claude klik je op de modelnaam naast de verzendknop en kies je bij Effort een niveau. Anthropic noemt Low en Medium geschikt voor routinetaken, High de beste balans tussen kwaliteit en snelheid, Extra high bedoeld voor lange programmeer- en agenttaken, en Max voor werk waar het echt op correctheid aankomt. Los daarvan zit de schakelaar voor denken. Bij Opus 5.5 en Fable 5.1 kun je die niet uitzetten; daar denkt Claude op elk niveau mee.
Perplexity en Copilot: jij kiest de moeite, de tool kiest het model
Perplexity introduceerde op 17 september een schuif in Computer met vier standen. Jij bepaalt hoeveel moeite een opdracht mag kosten, Perplexity kiest er het model en het redeneerniveau bij. Lagere standen gebruiken goedkopere modellen en het creditverbruik hangt af van het werk dat Computer uitvoert. Wil je liever zelf een specifiek model kiezen, dan kan dat nog via de aangepaste instellingen.
Microsoft voegde in augustus een vergelijkbare keuze toe aan Cowork in Microsoft 365 Copilot. Medium is daar de standaard voor alledaags werk en Light is bedoeld voor simpele taken. High, Extra High en Max geven meer ruimte voor analyse en complex redeneren, met als prijs dat het langer duurt en je limiet sneller opraakt. Met de skill /cost zie je daarna hoeveel credits een taak kostte en hoeveel je deze maand nog over hebt.
Zo kies je per klus
De vraag die ik zelf stel is eenvoudig: hoeveel moet de AI hier zelf uitzoeken, en wat kost het als het antwoord net niet klopt? Hoe meer bronnen tegen elkaar afgewogen moeten worden en hoe duurder een fout, hoe hoger de stand. Vier voorbeelden uit het gewone werk van een marketingteam of mkb-bedrijf:
Een rommelige mail korter maken, een tekst in een andere toon zetten of actiepunten uit een Teams-transcript halen. Je leest het resultaat toch meteen na, dus snelheid wint.
Een salesbrief uit accountnotities, een eerste opzet voor de contentplanning of een offertetekst op basis van een eerder voorbeeld. Hier is de standaardstand van de tool meestal precies goed.
Tegenstrijdige cijfers uit meerdere rapporten uitpluizen, klantvragen afzetten tegen de uren die je hebt, of een berekening die straks in een offerte belandt.
Een nieuwe markt doorrekenen onder verschillende aannames of een strategische memo voor de directie. Kies deze stand bewust en plan de extra wachttijd in.
Wat ik je team zou meegeven
- Begin bij de standaardstand. Zowel OpenAI als Anthropic adviseert dat letterlijk, en voor het meeste werk is die stand goed genoeg.
- Schroef op als het antwoord tegenvalt. Een tweede poging op een hogere stand kost minder dan elke vraag standaard op max.
- Lang is nog geen goed. Een uitvoeriger antwoord kan ook gewoon meer leeswerk zijn. De controle blijft bij jou, zoals ik uitlegde in AI-output controleren.
- Check wat je beheerder heeft aangezet. Bij Business- en Enterprise-accounts kan de beheerder bepalen welke modellen en standen je ziet. Mis je een stand, dan ligt het daar vaak aan.
Test het één keer met je eigen werk
Pak een klus die je deze week toch moet doen, bijvoorbeeld een samenvatting van drie klantgesprekken, en laat hem op twee standen draaien. Kijk daarna welk antwoord je het minst hoeft te verbeteren; de lengte zegt daar weinig over. Leg de uitkomst vast in een kort lijstje voor je team, met per terugkerende klus de stand die werkt. Dan hoeft niemand elke keer opnieuw te twijfelen, en houd je limiet over voor het werk waar extra denkwerk echt iets oplevert.
Kleine kanttekening: namen en standen verschuiven snel. Wat hier staat, heb ik op 23 september 2026 gecontroleerd bij de helppagina's en aankondigingen van OpenAI, Anthropic, Perplexity en Microsoft. Welke standen jij ziet, hangt af van je abonnement.
Afspraken maken over AI in je team?
In een training loop ik met jullie de klussen langs die elke week terugkomen, en leggen we vast welke tool, welke stand en welke controle daarbij hoort.